|
Gençliğinde kısa bir süre, dönemin bilim merkezi
olan Iskenderiye'de kaldığı sanılan Arkhimedes 'in yaşamının büyük bölümünü
bir yunan kent devleti olan Syrakusa'da geçirdiği ve Syrakusa kralı II.
Hieron'un yakın dostu olduğu biliniyor. IÖ 213'te başlayan roma
kuşatmasında, yaptığı savaş araçlarıyla Syrakusa'nın düşüşünü uzun süre
geçiktiren ve kent romalıların eline geçtiği sırada romalı bir asker
tarafından öldürülen Arkhimedes'in ünlü problemini simgeleyen, silindir içine
yerleştirilmiş küreyle işaretli mezarı ölümünden yaklaşık 150 yıl sonra
Cicero tarafından bulundu.
Arkhimedes, çağındaki ününü kendi adını taşıyan burgu ve biri
yıldızların konumunu diğeri Güneş'in, Ay'ın ve gezegenlerin hareketini
gösteren iki astronomi küresi gibi buluşlarına borçludur. Arkhimedes'in
yaşamıyla ilgili olarak günümüze ulaşan ayrıntılar hiçbir Eskiçağ bilim
adamınınkiyle karşılaştırılamayacak kadar çoktur. Ancak bu bilgilerin
arasında, Hieron'un tacındaki altın oranını saptamak için bir yöntem
bulduğunda Eureka(buldum) diye bağırarak hamamdan fırladığı; bana bir
dayanak noktası verin dünyayı yerinden oynatayım dediği ; Romalı'ların
gemilerini yakmak için dev aynalar kullandığı ve Romalı bir askerin
uyarısına karşın, uğraştığı bir matematik problemini yarım bırakmak
istemediği için öldürüldüğü gibi yakıştırma öykülerde yer alır.
Arkhimedes, Düzlemlerin dengesi üzerine adlı yapıtında,
doğrularla sınırlı düzlemsel biçimlerin ve konik dilimlerin ağırlık
merkezlerinin belirlenmesi problemini ele aldı. Arkhimedes bu yapıttaki
kaldıraç yasası nedeniyle mekaniğin kurucusu olarak kabul edilmişse de,
kaldıraç yasası ve belkide ağırlık merkezi kavramı Arkhimedes'ten önce
bilinmekteydi. Arkhimedes'in bu konudaki özgün katkısı bu kavramları konik
kesitlere uygulamış olmasıdır.
Işığın kırılmasını da inceleyen katoprik(ışığın aynadan
yansıması) ile ilgili yapıtı, yüzleri düzgün çokgenlerden oluşan ve küre
içine yerleştirilen yarı düzgün 13 çokyüzlü(Arkhimedes çokyüzlüleri) üzerine
çalışması ve belirsiz analiz konusundaki sekiz bilinmeyenli problem
özellikle önemlidir.
Arkhimedes, ilkçağda önemli bir astronomi bilgini
olarakta tanınırdı. Çeşitli, gökcisimlerinin yerden uzaklığı ile ilgili olarak
Arkhimedes' e mal edilen (ve büyük olasılıkla gerçekten Arkhimedes 'e ait
olan) bazı sonuçların gözleme değil, Pythagorasçı kurama dayanması
şaşırtıcıdır.
Arkhimedes' in bulduğu kaldırma kuvvetine ilişkin
yasaya göre, bütünü yada bir bölümü, durgun bir akışkanın (gaz yada sıvı)
içine batırılan cisimlere yukarı doğru yönlenmiş, bir kaldırma kuvveti etki
eder ve bu kuvvetin büyüklüğü cismin etkisiyle, yer değiştiren akışkanın
ağırlğına eşittir. Yer değiştiren akışkanın hacmi, akışkana bütünüyle
batırılan cismin tüm hacmine, bir bölümü batırılmış cisminse akışkan
yüzeyinin altında kalan kesiminin hacmine eşittir.
|